Ένα αιφνίδιο λευκό «πάγωμα» της οθόνης αιφνιδίασε τους σχεδόν τρία εκατ. πελάτες της Ueno Bank τα ξημερώματα της Τρίτης 3 Νοεμβρίου. Γύρω στις 03:24, η εφαρμογή της παραγουανής τράπεζας, βασικός παίκτης του συστήματος που διαχειρίζεται κρατικούς πόρους δισεκατομμυρίων και έχει αναπτυχθεί με ιλιγγιώδη ρυθμό στα τρία χρόνια λειτουργίας της, σταμάτησε να εμφανίζει τους λογαριασμούς των χρηστών της και πρόβαλλε μόνο ένα μήνυμα: «Δεν μπορούμε να εμφανίσουμε το υπόλοιπο».
Την ίδια στιγμή, η Κεντρική Τράπεζα της Παραγουάης (Banco Central del Paraguay) εξέδιδε ένα σκληρό ανακοινωθέν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσής της: η τράπεζα τίθεται σε καθεστώς παρέμβασης και άνοιγε η διαδικασία εκκαθάρισής της. Ο λόγος για αυτήν τη «διαδικασία εξυγίανσης» εις βάρος της Ueno Bank ήταν ένας ευρύτερος χρηματοοικονομικός συναγερμός, αφού είχε εντοπιστεί ένας κρίσιμος καταποντισμός στον δείκτη φερεγγυότητάς της, ο οποίος είχε πέσει κάτω από το 50%.
Άμεσος ήταν ο αντίκτυπος και προκάλεσε έναν άνευ προηγουμένου πολιτικό σεισμό για την κυβέρνηση του Σαντιάγο Πένια. Από την Τρίτη, πλήθος εξοργισμένων χρηστών έχει κατακλύσει τις γύρω περιοχές της κεντρικής έδρας στην Ασουνσιόν και των 75 υποκαταστημάτων σε όλη τη χώρα με σκοπό να σώσουν τα χρήματά τους.
Η εικόνα έξω από τα καταστήματα, τα οποία παραμένουν κλειστά και φυλάσσονται από φρουρούς, έχει μετατραπεί σε σκηνικό απόλυτης έντασης και απόγνωσης. Η αγωνία έξω από τα υποκαταστήματα μεταφράστηκε σε καθημερινές, ανυπόφορες ανάγκες. Υπήρξαν άνθρωποι που, με δάκρυα στα μάτια, ικέτευαν να αποσύρουν τα χρήματά τους για να πληρώσουν τα φάρμακα ενός βαριά άρρωστου παιδιού, ενώ λίγα χιλιόμετρα παραπέρα η απόγνωση ενός οικοδόμου ήταν η ίδια, βλέποντας ότι χωρίς πρόσβαση στις αποταμιεύσεις του δεν θα είχε ούτε για να αγοράσει το φαγητό των παιδιών του εκείνη την ημέρα.
Το φάντασμα του «κοραλίτο»
Η τράπεζα συγκέντρωνε περίπου 850 εκατ. δολάρια (περίπου 758 εκατ. ευρώ) σε δημόσιους πόρους, συμπεριλαμβανομένων των κεφαλαίων του Ινστιτούτου Κοινωνικής Ασφάλισης που στηρίζουν τις συντάξεις και την υγειονομική κάλυψη των εργαζομένων. Το φάντασμα ενός «κοραλίτο» αλά Αργεντινή άναψε αμέσως τις σειρήνες συναγερμού στον πληθυσμό. «Ποιος θα δώσει λόγο για τις οικονομίες μιας ολόκληρης ζωής; Θα υπάρξει ατιμωρησία;», αναγράφονταν στα πανό των διαδηλωτών που συνέχιζαν να ασκούν πίεση έξω από τα υποκαταστήματα.
Ολόκληρη η χώρα κράτησε την ανάσα της ενόψει της συνέντευξης Τύπου της Κεντρικής Τράπεζας της Παραγουάης (BCP). Η επίσημη επιβεβαίωση ήταν κατηγορηματική: «Προχωρήσαμε στο κλείσιμο της τράπεζας· ούτε η εφαρμογή, ούτε οι κάρτες, ούτε καμία υπηρεσία είναι ενεργή από σήμερα», δήλωσε η Λιάνα Καμπαγέρο, μέλος του διοικητικού συμβουλίου. Χωρίς αποτέλεσμα έμεινε η προσπάθεια των αρχών να κατεβάσουν τους τόνους, υπενθυμίζοντας ότι ο νόμος προβλέπει ένα ταμείο εγγύησης για την επιστροφή σε κάθε πελάτη έως και 75 κατώτατους μισθούς (περίπου 228 εκατ. γκουαρανί ή 37.700 δολάρια, περίπου 33.620 ευρώ)· η καχυποψία και η δυσπιστία είχαν ήδη κυριεύσει ολοκληρωτικά τον δρόμο.
Πολιτική δίκη κατά του Πένια και δικαστικός κλοιός
Η αντιπολίτευση δείχνει ως συνένοχη, διά της παράλειψης, την ηγεσία της BCP για την απάτη, όμως το τελικό χτύπημα στοχεύει απευθείας τον αρχηγό του κράτους. Ο Σαντιάγο Πένια βρέθηκε στο μάτι του κυκλώνα: ύστερα από αίτημα 35 βουλευτών, η Βουλή των Αντιπροσώπων θα συνεδριάσει αύριο σε έκτακτη συνεδρίαση για να ψηφίσει την έναρξη πολιτικής δίκης σε βάρος του. Η βιωσιμότητα της διαδικασίας θα εξαρτηθεί από τη συγκέντρωση 53 ψήφων στην Κάτω Βουλή και, σε δεύτερο στάδιο, από τη στήριξη των δύο τρίτων της Γερουσίας.
Το κατηγορητήριο αποδίδει στον Πένια «κακή άσκηση των καθηκόντων του», με σοβαρές κατηγορίες που εκτείνονται από το ασυμβίβαστο συμφερόντων και την εικαζόμενη υπεξαίρεση συνταξιοδοτικών αποθεματικών έως τη θεσμική θωράκιση της Κεντρικής Τράπεζας. Μέσα σε αυτόν τον κυκλώνα, ο πρόεδρος ακύρωσε όλη την επίσημη ατζέντα του την Τετάρτη και επέλεξε τη σιωπή μέχρι αργά το απόγευμα, όταν επανεμφανίστηκε διαδικτυακά για να ανακοινώσει την αποχώρηση του επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας και να απαιτήσει από τα δικαστήρια να αποδώσουν ευθύνες.
Ο δικαστικός κλοιός έκλεισε την Τετάρτη με τη σύλληψη οκτώ ανώτερων στελεχών της τράπεζας, μεταξύ των οποίων και του διευθύνοντος συμβούλου της, του Μιγκέλ Βάσκες. Παράλληλα, οι παρενέργειες δεν άργησαν να πλήξουν την πραγματική οικονομία: η Ένωση Εισαγωγέων και Εμπόρων προειδοποίησε για έναν άμεσο καταποντισμό κατά 35% στις πωλήσεις των μεγάλων εμπορικών καταστημάτων της χώρας. Με τα χρήματα μπλοκαρισμένα και απρόσιτα, η εσωτερική κατανάλωση φρέναρε απότομα μέσα σε μία νύχτα.
Ποδόσφαιρο, διαφήμιση και μια αναπόφευκτη κατάρρευση
Σε μια χώρα με λίγο πάνω από έξι εκατ. κατοίκους, η εφαρμογή της Ueno Bank ξεπερνούσε κατά πολύ τα στενά όρια της χρηματοοικονομίας. Ιδιοκτησία του ισχυρού ομίλου Grupo Vázquez και αναγνωρίσιμη από τη χαρακτηριστική φλουό πράσινη αισθητική της, η τράπεζα καυχιόταν ότι είχε θάψει τη βαριά γραφειοκρατία της παραδοσιακής αγροτοκτηνοτροφικής δημοκρατίας. Η παρουσία της ήταν πανταχού παρούσα στα μέσα ενημέρωσης και στη χορηγία των σημαντικότερων ποδοσφαιρικών συλλόγων της χώρας, όπως της Σέρο Πορτένιο και της Ολίμπια, καθώς και του εμβληματικού σταδίου Ντεφενσόρες ντελ Τσάκο.
Οικονομολόγος με τεχνοκρατικό προφίλ και πρώην στέλεχος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), ο Σαντιάγο Πένια ανέλαβε την εξουσία το 2023 με την υπόσχεση να μεταμορφώσει τη χώρα σε μαγνήτη για ξένα κεφάλαια. Παρότι επί της θητείας του η Παραγουάη έχει καταγράψει έναν από τους πιο ισχυρούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης στη Νότια Αμερική, η αιφνίδια τραπεζική κατάρρευση τον έχει φέρει τελικά στην πιο κρίσιμη στιγμή της διακυβέρνησής του.
