Γωνιά της Γλώσσας 184 – Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη: Τὰ πυρηνικά, τὸ ψωμὶ καὶ τὰ σπυριά

29 May 2026 · 1 min read

Γεωργίου Ἰ. Βιλλιώτη

Τὰ πυρηνικά, τὸ ψωμὶ καὶ τὰ σπυριά

Ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ ψυχροῦ πολέμου εἶχε νὰ γίνῃ τόσος λόγος γιὰ τὰ πυρηνικά. Ἐνῷ τὰ πυρηνικὰ ὅπλα φέρνουν τρόμο στὸ ἄκουσμά τους, ἡ προέλευσή τους μᾶς παραπέμπει στὸ γλυκὸ καὶ ποιοτικὸ ψωμί! Ὁ πυρὸς ἦταν τὸ καλὸ καὶ ποιοτικὸ σιτάρι. Λεγόταν σὲ ἀντιδιαστολὴ μὲ τὸν σῖτο, τὸ σιτάρι δεύτερης ποιότητας. Στὰ κλασσικὰ χρόνια γενικεύεται ἡ σημασία τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ σίτου (δήλωναν ἀμφότερα ὁποιοδήποτε σιτάρι, εἴτε καλῆς εἴτε κακῆς ποιότητας). Γι΄ αὐτὸ καὶ ἡ γλῶσσα ἔπλασε τὸ ἐπίθετο «εὔ-πυρος» (καλὸ σιτάρι). Παράλληλο παράγωγο τοῦ πυρὸς εἶναι ὁ «πυρὴν», ὁ πυρῆνας, τὸ κουκούτσι. Ὁ πυρὸς στὴν δωρικὴ διάλεκτο λεγόταν σπυρός. Ὑποκοριστικὸ τοῦ σπυρὸς εἶναι τὸ σπυρὶ ποὺ μοιάζει μὲ κόκκο σιταριοῦ.