Ο μύθος της ισοτιμίας των εθνικών στοιχείων στο Βυζάντιο
Σωστότερη ἀπὸ τὴ θεωρία τῆς ἰσοτιμίας τῶν ἐθνικῶν στοιχείων, φαίνεται ἡ ἄποψη τοῦ Ostrogorsky ὅτι ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς καὶ ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα ἔδωσαν στὴν αὐτοκρατορία, ἔπειτα ἀπὸ τὴν πρώιμη μεταβατικὴ φάση, τὴν ἰδιομορφία της.
Ἂν τὰ παραπάνω ἦταν ἀληθινά, ἂν οἱ ἑλληνόφωνοι δὲν ἀποτελοῦσαν τὸ κύριο καὶ τὸ δυναμικότερο στοιχεῖο στὸν βυζαντινό κόσμο, θὰ ἦταν ἀνεξήγητο για ποιό λόγο ὁ ὅρος Ρωμαῖος ταυτίσθηκε τελικὰ μὲ τὸν ἑλληνόφωνο χριστιανό. Ἄς σημειωθεῖ ὅτι ἤδη στα 491, ὅταν πέθανε ὁ αὐτοκράτωρ Ζήνων, ποὺ ἦταν ἀπὸ τὴ φυλὴ τῶν Ἰσαύρων τοῦ ὄρους Ταῦρος (καὶ ποὺ εἶχε ἀλλάξει τὸ βαρβαρικὸ ὄνομά του Τρασκαλισσαῖος στὸ ἑλληνικό Ζήνων) ὁ λαὸς τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπαιτοῦσε Ῥωμαῖον βασιλέα, ἐννοῶντας ὅτι ὁ νέος αὐτοκράτορας δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι πάλι κάποιος ξένος, Ἴσαυρος ἢ Γερμανός. Οἱ Ἴσαυροι ἦταν βέβαια καὶ αὐτοὶ ὑπήκοοι τοῦ ἀνατολικοῦ ρωμαϊκοῦ κράτους, ὡστόσο εἶναι φανερὸ ὅτι στὴν Κωνσταντινούπολη τὴν ἐποχὴ αὐτὴ δὲν τοὺς θεωροῦσαν ἀκόμη «Ρωμαίους». Προτιμοῦσαν τὸν ̓Αναστάσιο, ὁ ὁποῖος τέλος πῆρε τὸ στέμμα. Σωστότερη ἀπὸ τὴ θεωρία τῆς ἰσοτιμίας τῶν ἐθνικῶν στοιχείων, φαίνεται ἡ ἄποψη τοῦ Ostrogorsky ὅτι ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς καὶ ἡ ἑλληνικὴ γλώσσα ἔδωσαν στὴν αὐτοκρατορία, ἔπειτα ἀπὸ τὴν πρώιμη μεταβατικὴ φάση, τὴν ἰδιομορφία της. Σωστὰ καὶ ὁ Ν. Μ. Παναγιωτάκης θεωρεῖ τοὺς ἑλληνόφωνους ὡς τὸν κύριο κορμὸ καὶ τὴν ἡγετική τάξη» τοῦ Βυζαντίου. Τὰ τοπικὰ φυλετικὰ στοιχεῖα στὴ Μικρὰ ̓Ασία, ὅσο δὲν ἐξελληνίζονταν γλωσσικά, ἔμεναν ἀδρανῆ ἀπὸ κοινωνικὴ καὶ πολιτιστικὴ ἄποψη καὶ δὲν ἄφηναν ἐπαρκεῖς μαρτυρίες τῆς δραστηριότητάς των.
(Στυλιανὸς Ἀλεξίου, Δημώδη Βυζαντινά, ἐκδ. Στιγμή, 1977, σελ. 175).
